منظومه ی شمسی

در دوران با شکوه سلجوقی که یکی از دوره­های درخشان تمدن اسلامی در ایران به­شمار می­رود، همه علوم جامع و به­ویژه نجوم، ادبیات، هنر و اقسام آن به­خصوص هنر فلزکاری به­اوج خود رسید. تغییر اهله زهره به این معنی بود که زهره به دور خورشید، و نه زمین، در حال گردش است. مفاهیم کیهانی و نقوش­نجومی به­دلیل جنبه­های اساطیری و افسانه­ای همیشه در بین اقوام و ملل مسلمان همچون ایرانیان وجود داشت.«عرب­ها پیش از گرایش و قبول دین مبین اسلام تعدادی از ستارگان را پرستش می­کردند و مانند یونانیان معتقد بودند که این خدایان مثل انسان­ها دارای زندگی و حوادث ناشی از آن مانند جنگ­و­صلح، ازدواج، دوستی، انتقام وغیره می­باشند.

همه اعتقاد دارند نوا اختلال اوتیسم دارد و نمیتواند با دیگران ارتباط برقرار کند اما خواهرش میداند که نوا یک بچه استثنایی و باهوش است. نظریهء گایا در دو دههء گذشته زمینهء ایجاد مباحث جدید بهویژه در ما هیت و فلسفه علوم محیطی،زمینههای مدلسازی و مطالعات پیشرفته در اقلیمشناسی را فراهم کرده است.نظریهء گایا موجب پیدایش گروههایی از هواداران متعصب محیط زیست بهویژه اکوفیمینیسمها را که اعتقاد دارند بشر هرگز نباید نظم طبیعی زمنی را دستکاری کرده و یا جزئی از آن را تغییر دهد،شده است.براساس نظریهء گایا،کل موجود چیزی بیش از اجزای آن است و نمیتوان صرفا با نظر به تکتک اجزاء دربارهء کل و مجموع نیز آگاهی پیدا کرد،بلکه برای شناخت کل باید رهیافتی کل گرایانه در پیش گرفت.این رهیافت که با رهیافتهای فرد گرایانه یا انسان گرایانه تفاوت دارد،برای سایر اجزای موجود در طبیعت نیز حرمت و منزلت قائل میشود و بر این نکته تأکید دارد که تعامل ساختارهای زنده تنها در چارچوب محیطهای مادی واز طریق عوامل مادی صورت نمیگیرد بلکه در این میان عوامل غیر مادی نیز نقش بازی میکنند.دو نکتهء مهم که در این نظریه بر آن تأکید بسیار میشود،عبارت است از اینکه تداوم ثبات و پایداری و بقای زیستبومهای موجود در کرهء زمین در گرو موجودیت حد و مرزهای معین است و دوم آنکه موجودات زندهای که با محیط زیست خود به خوبی تعامل میکنند و در نوعی همزیستی مسالمتآمیز و سازنده با آنها به سر میبرند،بهرهء زیادی عاید نسلهای بعدی خود میسازند و فرزندان خویش را از شانس بقای بالاتری بهرهمند میسازند.

و این نکته با توجه به جهان بینی مولوی بسیار طبیعی به نظر میرسد، زیرا به اعتقاد وی و سایر عرفا، همة پدیدههای دنیای محسوس، اصل الهی و نمونهای ازلی دارند و جهان مادی جلوه و سایهای از جهان معنوی است. بیتردید نجوم یکی از جزئیات دانشها و در شمار تفننات علمی مولانا و در عین حال، مورد بیاعتقادی وی بوده است، چرا که از نگاه مولانا، «مقالیدالسموات» از آن خداوند است، و بدون اذن و اجازة حضرت حق افلاک نمیتوانند تأثیری بر زمین بگذارند. عمده تولیدات مخرب زیست محیطی عبارتند از گازهای گلخانه ای که علت اساسی گرمایش زمین و تغییر اقلیم است این گازها عمدتا شامل بخار آب، دی اکسید کربن، متان دی نیتروژن مونوکسید و ازون می باشند که بر تولیدات کشاورزی – سطح جنگلها و مراتع و بطور کلی پوشش گیاهی سیاره زمین، بالا آمدن سطح آب دریاها، ذوب شدن برفهای قلل مرتفع و یخهای قطبی، بارش بارانهای اسیدی و غیره اثر دارند.

اما بُعد دوم که مثنوی را به زمان حال میکشاند و سبب میشود که فاصلة میان متن و موقعیت کنونی از بین برود (پالمر، 1384: 206)، آن است که مولانا با ایجاد شبکههای متعدد معنایی و ابهامهای بیشمار گوشهای از نمادپردازی پیچیدة خود را شکل داده و با نگاه ویژه و تأویلات عرفانی که سعی دارد نگاه را از ظاهر پدیدهها بگذراند و معانی باطنی آنها را دریابد، به دانش نجوم خویش رنگی ویژه و مفهومی بی سابقه بخشیده است.

با این حال بررسی و معرفی این علم و پیوندهایی که با حوزه هنر داشته و یا بازتاب داده شده، در منابع هنری یا بهتر بگوییم در صنایع هنری و به­ویژه هنر فلزکاری قابل تامل و توجه است. تنوع مطالب مولانا در این خصوص به قدری جذاب است که پرداختن به آنها را در مقالهای دیگر ضروری میسازد. یکی از این ترکیبات دکادینال است که احتمالا از مشتقات اسید آراشیدونیک اشباع نشده (C20:4 n-3) بوده و فعالیت ضدباکتریایی بسیار قوی بر روی انواع مهمی از باکتری های بیماری زای انسانی از جمله MRSA و Haemophilusinfluenza (به ترتیب با حداقل غلظت بازدارنده (MIC) برابر 8/7 و 9/1 میکرگرم بر میلی لیتر) نشان می دهد.

آرتور اپهام­پوپ، ایران­شناس آمریکایی در­کتاب”شاهکارهای هنر ایران” می­نویسد:«هنر ایران مبتنی بر تزئین است».(پوپ،1387، 45) تزئین یکی از اصول و مبانی هنر ایرانی است که در دوره­های مختلف­تاریخ و بنا بر نوع رسانه و هنر به­کار رفته در آن دچار تغییرات و تحولات فراوانی شد، تا این­که در دوران­اسلامی به­اوج ­کمال­و­غنای خود دست­یافت. برای فهم بهتر این نکته و نیز دریافتن رابطهی آن با پیشفرض زبانشناسانهای که در بالا به آن اشاره کردیم، چینش مهرهها را برروی صفحهی شطرنج تصور کنید.

چیزی که در این دوره مهم می­نماید، بازتاب علم نجوم، عناصر و ابزارآلات نجومی در هنر دوره سلجوقی به ویژه در هنر فلزکاری است. تزئینات و نقوشی که به­طور موشکافانه و زیرکانه برسطوح اشیاء فلزی نقش بسته­اند، حامل پیام­های ظریفی هستند.«کاربرد آگاهانه نقوش و نقشمایه­ها به منظور پیراستن و مزین ساختن سطوح آثار فلزی در جهت تاثیرات عمیق­ زیبایی­شناسانه در طرح­ها می­باشد».(Soucek, encyclopedia, iranica) تزئین در آثار هنری و به­ویژه در هنر دوران اسلامی، یکی از مهم­ترین وجوه و ممیزات در حوزه هنر و معماری دوران اسلامی است. دولتمردان و سیاست گردانان یکی دو قرن اخیر کشورهای جهان چنان سرگرم پیشرفت های فنی و بهره برداری از غنائم طبیعی و خدادادی محیط زندگی خود اعم از سطح و عمق و فضای زمین و دریا و خشکی هستند که از تاثیر مخرب اعمال خود غافل مانده و با وجود هشدارها و اخطارهای محققین و دانشمندان به سرعت در حال تخریب و نابودی محیط زندگی خود و دیگرانند.

این امر باعث میشود که مشاهده زهره از نزدیک بسیار دشوار باشد، زیرا فضاپیماها مدت زیادی در سطح آن دوام نمیآورند. قفل کشندی الزاما مانع از شکلگیری جو پایدار نمیشود. بعدها تحت تأثیر تحولات اجتماعی و شکلگیری جامعة پدر سالاری، اعتقادات انسان در مورد ستارگان نیز تغییر یافت و خورشید نر و ماه ماده شمرده شد (مسعودی بخاری، 1379: 11-12). در دوران اسلامی با توجه به اعتلای آسمان و تأثیر ویژگیهای جوی بر زمین، اعتقادات مربوط به جوامع مردسالار و زن سالار در پوستة ظاهری خود تغییراتی را پذیرفت. سنگ های چند رنگ تشکیل شد هنوز هم وجود دارد 27 میلیون سال پیش است.

همینطور موفق به ثبت تصاویر سیستم حلقوی سیاره از زاویههای مختلف شد. در این­میان مفاهیم نجومی به­ویژه اشکال صور­فلکی و منطقه­البروج و برج­های دوازده­گانه، نیز خود به­عنوان محتوای تزئینات بر سطح این­آثار به­کار رفته و به درجه­ای از ظرافت و کمال رسید، که از آن جمله می­توان به تزئینات موجود بر سطح و بدنه آبریز برنجی، ساخت هرات اشاره کرد که به عنوان مطالعه موردی این مقاله مورد بررسی و تحلیل قرار می­گیرد. آبریز از دوازده نوار عمودی یا شیار تشکیل شده­است که هر­یک از آن­ها مفاهیم و اشکال صور­فلکی و برج­های دوازده­گانه منطقه­البروج را در خود جا داده است.

بدنه­آبریز به دوازده نوار(شیار) عمودی منظم و مساوی تقسیم و هر نوار از سه­زمینه یا فضا تشکیل شده­است. نویسندگان زیادی در کنار پرداختن به­انواع آثار هنری فلزی، به آثار فلزی که در باب نجوم و پدیده­های وابسته به آن از ابزارآلات این حوزه نیز یاد کرده و آن­ها را مورد بررسی قرار داده­اند. در این نوع نمادپردازی تصاویر ملموس بیانگر دنیای معنوی و حقیقیای است که دنیای واقع در مقایسه با آن تنها نمودی ناقص به شمار میآید.

در این دوره انواع آثار فلزی و به­ویژه آثار مربوط به­علم نجوم نظیر انواع اسطرلاب­ها(تخت­و کروی)، ساعت آفتابی و غیره ساخته و تزئینات نیز به فراخور موضوع، تمایل سازنده و یا سفارش­دهنده، نوع کاربرد و مکان کاربرد، بر سطح این آثار نقش­و کنده­کاری و به­ویژه ترصیع­کاری(با نقره و مس و بعضا طلا) صورت گرفت. 5. یک روز مشتری تنها 9.8 ساعت درازا دارد. چند ساعت از این ماجرا گذشته بود ، مهاجمین جسم بـی حرکت سعید را به درمانگاهی در سفینه فرماندهی خود منتقل کرده بودند، پزشکان و پرستاران با عجله تمام مشغول فعالیت بودند ، آزمایشات مختلفی را روی سعید انجام داده و حتی از بدن او نمونه برداری کرده بودند ، اما تا این لحظه کوشش های آنها برای احیاء مجدد سعید مؤثر واقع نشده بود ، برای آخرین بار دستگاه شوک آماده شد، با انتقال آخرین جریان برق به بدن سعید قلبش یکبار دیگر حرکت خود را آغاز کرد .

برای رهایی ماه و خورشید «مردم بر پشت بامها میرفتند، دیگ و طشت مسین میزدند تا اژدها بترسد و ماه را از دهان خود بیرون افکند. صاحبان صنایع و شرکت های مختلف می توانند با حمایت از برگزار کنندگان این برنامه ها پشت سر اقدامی مردمی در راه آشنایی مردم با علم و توسعه علمی قرار گیرند و کمک کنند تا یک روز از زندگی مردم همراه با تفریح بزرگ و اندیشه سازی مانند نجوم پر شود. اگر فرض کنیم این آمار و ارقام با واقعیت فاصله چندانی نداشته باشد آن وقت باید گفت در کمتر از یک دهه پیش رو و همزمان با قوت گرفتن دوباره اراده انسان برای سفر به نقاطی فراتر از ایستگاه فضایی بین المللی، کم نخواهد بود تعداد شرکت هایی مثل Planetary Resources و Deep Space Industry که با صرف هزینه های قابل توجه خود را به سیارک ها رسانده و عملیات استخراج از آنها را آغاز کنند.

دیدگاهتان را بنویسید